De evolutionaire mismatch: hersenen en onze gezondheid

Hersenen in balans betekent balans in het lichaam, balans in ons leven, balans met de omgeving, balans met de natuur etc.

We zijn dan misschien meer dan ons brein maar zonder een goed functionerend neuro-endocrien systeem zijn we minder dan we zouden kunnen zijn.

Binnen de klinische Psycho-Neuro-Immunologie (verder afgekort als kPNI) zien we de mens als een samenhangend systeem van cellen, weefsels en organen die allemaal met elkaar communiceren om steeds te reageren op uitdaging uit de omgeving.

Heel basaal; als het koud is moeten we zorgen dat we weer warm worden, als er een leeuw achter ons aanzit moeten we kunnen vluchten, als we honger hebben moeten we gaan bewegen om eten te zoeken, als we ons druk maken over het milieu moeten we op een groene partij stemmen of gaat protesteren etc.

Het gaat erom dat we steeds goed kunnen reageren op stressoren. Een stressor is alles wat onze homeostase (balans) verstoord en de stressrespons is de reactie van ons lichaam om de balans weer te herstellen (in de literatuur wordt het actieve proces van aanpassing aan de veranderende factoren uit de omgeving allostase genoemd). Daarvoor hebben we hersenen (cognitie, de juiste beslissing nemen), hormonen, een hele rij aan andere chemische boodschappers uit het immuunsysteem, de spieren, vetweefsel, botten, organen en ons immuunsysteem nodig.

Buce McEwan, een van de Founding Fathers van de moderne stresswetenschap verwoordt het mooi in een artikel over cortisol 1:

“Het onbewuste zenuwstelsel, het immuunsysteem, de metabole hormonen (die energie reguleren) en een oneindige hoeveelheid chemische boodschappers zoals hormonen, neurotransmitters en overal in het lichaam geproduceerde stofjes vormen een niet lineair netwerk dat reageert op ervaringen en veranderingen in de omgeving om ons steeds goed aan te kunnen passen en onze balans (homeostase) te behouden en herstellen. Wanneer we te veel vragen van deze systemen, of wanneer deze systemen niet goed functioneren (door bv. tekorten aan voeding) wordt het steeds moelijker om de balans te bewaken, om goed te reageren op alle uitdagingen en vinden er veranderingen plaats in het lichaam en onze hersenen die kunnen leiden tot ziekte. Deze overbelasting wordt met een technische term allostatische belasting genoemd, of allostatische overbelasting genoemd.”

Dit betekent simpel gezegd dat wanneer we te veel vragen van onze regulatie systemen en we ze niet goed onderhouden we ziek kunnen worden.

Bedenk dat deze regulatie systemen gemaakt zijn om te overleven in ons oorspronkelijke leefmilieu. Adequaat reageren op gevaar, een leeuw of een virus is van levensbelang. Ook als het gaat om honger, dorst, hitte en kou en grote fysieke inspanning hebben we genetisch geprogrammeerde overlevingsstrategieën. Maar de vraag is of deze systemen ook gemaakt zijn om om te gaan met de moderne stressoren. Chronische psychosociale en psycho-emotionele stress, een teveel aan toxines, rare eetgewoontes, een tekort of soms te veel aan lichaamsbeweging en een gebrek aan klassieke uitdagingen zijn vreemd voor ons systeem. Dit wordt ook wel de evolutionaire mismatch genoemd. We reageren met oude stresssystemen op nieuwe uitdagingen. Het grootste verschil is dat moderne stressoren vaak veel langer aanhouden.

Dit is de belangrijkste reden waarom we chronische ziektes ontwikkelen waaronder ook heel veel ziektes die direct of indirect met de hersenen te maken hebben. Natuurlijk spelen genen ook een rol, maar gemiddeld genomen is 70% van de chronische ziektelast veroorzaakt door leefstijl en leefomgeving. We praten dan ook over welvaartsziekten.

De uitdagingen in ons verre verleden vroegen om een heel andere overlevingsstrategie. Faalde deze dan was de kans om dood te gaan erg groot. Tegenwoordig gaan we, gelukkig, meestal niet meer acuut dood maar sterven we langzaamaan door degeneratieve ziektebeelden. We ontwikkelen al op relatief jonge leeftijd chronische klachten maar moeten daar nog lang mee leven. We weten dat we een groot deel van deze klachten kunnen voorkomen door onze leefstijl aan te passen. Ook kunnen we als er klachten en ziektes zijn een gezonde leefstijl gaan volgen als onderdeel of ondersteuning van een behandeling.

Laten we onze zegeningen tellen, we leven in een heel comfortabele wereld waarin de levensverwachting heel hoog is maar waar we aan de andere kant veel van onze levensjaren doorbrengen in een matige tot slechte gezondheid.

Hier kunnen we wat aan doen.

In de komende artikelen wil ik met jou delen hoe ons lichaam werkt, waarom we ziek worden, wat er nodig is om weer gezond te worden. Ook waarom een gezond brein een belangrijke voorwaarde is om gezond te blijven en worden en waarom het brein het moeilijk heeft en zelf ziek kan worden.

Kennis en begrip zorgen voor betere motivatie om iets te gaan veranderen.

Mijn volgende artikel zal gaan over de noodzaak tot veranderen. “Als er niets verandert, verandert er niets.”

Het gaat je goed.

© 2022 brainbalanceopleidingen.com